Natna - Damna
Aug 25, 2019

Hringnunin a ken tel, tawrhna te, natna te leh lungngaihna zawng zawngte hi, mi tam tak chuan kan dam lai ngei ngei pawn kan bawrhsâwmpui a, kan hnukchah hun a thlen hmâ hauhin kan ‘thihpui’ fo zu nia! Accident, natna, tawrhna, nupa inthenna, lungngaihna zawng zawng tih mai tûr ‘thihpui’ ve lo a, natna dampui hlauh thung—“I thih nî a thlen hmâ chu la thi rih suh” (Don’t die before your death) tih thû au chhuahpuitu, ‘Iron Lady of Pakistan’ tia khawvêlin a hriat Muniba Mazari chanchin hi i lo hre ve tawh em?

Accident ngamtu: Islam sakhaw nghet tak chhûngkua atanga sei lian, tûna a kum 32-na hmang mêk Muniba Mazari hi, a nu leh pate laka ‘Aih!’ ti ngai lo mi a ni. Kum 18 mi a nihin a pa-in pasal a neih(luih)tîr a. A nunkhaw nawm phah nân a hman phah lo chiang hle. Kum hnih an inneih hnu, kum 2007-ah a pasal, Khurram Shahzad nen car-in an zin dûn a. Motor khalhtu a pasal chu a lo muthlu sek chu lo niin—accident rapthlâk lutuk an tâwk ta hlauh! A pasal erawh a him pial. Mahse, Mazari erawh chu, thi loa-ruanga chhar a ni thung. Jeep-in damdawiin hnai ber, darkar thum motor-a tlân ngai chu an panpui nghal a. Doctor-te chuan hliam satliah mai a nih loh thû an hrilh a: a bán, a kiu, a ngháwng leh a hnungzáng ruhte chu a tliak nuai mai! Chu chuan a taksa chhûng lam, a lung leh a thin te pawh a sawh pha vek a lo ni a. A taksaa ruh awm zawng zawng chanvê ang vêl chu a tliak vek a nih chu! A dam khaw chhuak a nih pawn, a kê-in leilung hi rapin a ding leh ngai tawh dawn lo chiang a; a lo berah wheelchair hmangin a tawlh thei mai thei … tih chauh a ni. A bân ding lam leh a hnungah chuan thîr eng emaw zât an phûm a; ama’n a ti alâwm, fiamthuin, “…hei vâng hi a ni ang e, ‘Iron Lady of Pakistan,’ min tih ni!” tiin.

Kum hnih leh thla chanve chhûng tehmeuh mai damdawi inah enkawl a ni. Hetih lai hian a nunah hlauh êm êm mai pahnih a nei reng: pakhat chu nupa inthenna. A dang leh chu ‘Â-nû,’ tia amah kotu tûr fa neih theih loh. Mahse, khawvêla a thil hlauh berte chuan an tlânsan ve si lo! A pasal chuan, ‘Fa hrinsak thei lo tûr, zeng pasal’ nih reng chu a duh hauh lo mai; a then ta hmiah!

Tin, doctor-ten, ‘nû tak tak’ ni tûrin nau a hring thei ngâi dawn lo tih an hrilh zui lehnghal! Chu mai pawh chu a la ni lo, a pa chuan an chhûngkua a chhuahsan lehzêl bawk! Beidawnna leh lungngaihnate chuan a nun chu neihsak châkin an awt êm êm mai! “Khawvêlah hian eng nge maw dama ka awm ve reng a tûlna awm le?” tia amah leh amah inzawh pawh a ngah ve thin ngang ang! Tin, lemziah tui tak a nih angin artist nih tum bur mai a ni a. Mahse, doctor ká atang lehzêl a, “I tân lemziah leh ngaihna a awm tawh dâwn lo!” tih thû a’n dawn leh meuh chuan a keh chhe vek lo chauh a ni.

Nuna rawng tam pai: A nunkhua chu rawng pakhat ang chauhin a hmu thin. Damdawiin bang vâr leh chuta hna thawkho kawr vâr ha thin ang chauh chuan. “Hringnun hi leiverh ang mai a ni—a kaw tâwpa êng awm thin chu ûmin kan tlân thin. Mahse, khatih hun lai khan kei chu, ka tànna leiverhah khan êng a awm ve miah lo asin! Mahse, ka nu thusawi hi ka ring tlat a: ‘Hêng hi an la kiang dâwn. Pathianin thil ropui zâwk a buatsaihsak ngei ang che. Chu erawh chu eng nge a nih tûnah chuan ka hre mai rih lo; mahse, tum chu a nei chiang a ni,’ tih hi. ‘Thû’ hian mî a siam tha-in a tichhe thei tih ka ring—kan thlarau thlengin— chatuan thleng pawn. Chuvâng chuan, ‘thû’-a a êng lam hawi zâwk hi ka thlang thin … Miin ‘harsatna’ an tih hi kei chuan ‘remchânna’ ka ti a; ‘chak lohna’ an tih hi ‘chakna’ ka ti tlat thung. Miten, ‘ramtuileilo’ min ti pawh a ni thei e; kei chuan ‘kawng dang daiha thil tithei’ (differently abled) ka inti tlat a ni. Ka tih theih loh an thlir laiin kei chuan ka tih theih zâwk ka thlîr lui tlat thin,” tiin Munida Mazari chuan a sawi.

“Ni khat chu ka unaupate hnênah rawng ngai reng hmuh ka nin thû ka hrilh a. Ka mit mai ni lo, ka nun hian rawng tam tak hmuh a duh a ni. Rawng te, bati (candle) te, lemziahna tûr brush te min rawn ken tûrin ka ngên mauh mai a. Tichuan, lem chu ka ziak tan ta a ni,” tiin a lemziah chu, nun bul a tan lehna, a nuna rawng tam tak petu a nih thû a sawi. “Wheelchair-a ka thut hmasak ber tum kha ka la hre reng mai—‘Ka pian nawn leh nî’ kha! Ka thutna atang khan tho lehin kê-in ka kal leh ngai tawh dawn lo tih ka inhria—chu chu ka inpawm a ngai tlat a ni. Keimaha ‘a tha ber’ hriat ka duh, chu chu ka nihna anga ka inpawm ngamnaah a awm a ni—keima chhûngrilah hian,” Muniba Mazari chuan tiin, “Khawvêlah hian engmah hi famkim rêng a awm lo. Kan vai mai hian kan famkim lo famkim vek. Chu chu thil a that famkimna a ni zâwk … mi dangten tha min tih theihna tûrin that kan tum a ngai lo; keimahni chhûngrilah, kan nihna inpawm thlapin tha inti ila—chu chu a tâwk mai,” tia a sawi te hian ‘tui’ a va’n pai hnem tak!

Hlauhna hlohtu leh natna ngamtu: “Hlauhna te, tahna te, hlawhchhamna te hi hringnunah a thleng fo—‘OK!’ a tih vek theih e. Mahse, beidawnna lakah erawh ‘OK!’ tih a thiang ve lo … ‘Ka hringnun thawnthu’ hi engtin nge a tâwp dawn tih ka hre hauh lo; mahse, ‘A beidawng ta a!’ tih inziak erawh ka nunah in hmu ngai lo ang!” a ti ngam sak mai a nia!

Chutianga natna, hlauhna, lungngaihna leh tahna khur thûk atanga ‘nun tak’ zawngtu chuan, a rohlu zawn chu a damlai ngei ngeia dawn a phû hliah hliah. Muniba Mazari hi Pakistani zînga wheelchair-a thu chunga model hmasa ber; khawvêl hriat artist ni thei hmasa ber, ram pum huap TV host ni thei hmasa ber nihna te a hauh a. A ruh tliak tuam dam nâna thîr an phûm vâng ni lo a, a rilru chhûngril huaisenna avâng zâwka ‘Iron Lady of Pakistan’ tia koh a ni te hi, ‘a khelha a khelh chhuah’ a ni ve lo! Kum 2015 khan BBC-in ‘100 Most Inspirational Women in 2015’ an thlan chhuah zîngah a hming a chuang dêr tawh a; a kum leha Forbes magazine-in ‘30 under 30’ an thlan chhuahah a lang zui zat bawk. United Nation hnuaia an rama National Ambassador for UN Women hmasa ber a ni bawk. Hei bâkah Chughtai Labs-ah an hotunu (head) a ni bawk a nia!

“Hlimna dik tak chu hlawhtlinnaah te, sumah te, hmingthatna leh hmingthannaah te zawng suh; i nihnaa i lungawi theihnaah a awm zâwk a ni. I chunga thil tha lo thleng khan i nun leh i thlarau a tichhe vek thei; chu thil vêk chu ‘nun thar’ pe theitu che a ni bawk a; ‘NANGMAHA A THA BER’ a pe thei bawk che—chu zâwk chu lâwm takin thlang zâwk rawh,” tia min fuihtu, natna damna atâna hmangtu Muniba Mazari nun hi i zir chiang theuh ang u.

Zirsangkima

Latest News & Chhiar Hlawh