titi ZALEN : Thenzawl-a Peace City din hi a inhmeh
Mar 03, 2026

- - Vanhnuailiana Sailo

9862482761 / 9862684710


Nikum 2025 September ni 1-a Thenzawl khaw mipui ten Chief Minister ho a an hman tum a programme an hman kha TV-ah ka lo thlir ve a, Chief Minister in Thenzawl khua chu 'Peace City' atana a din a nih tur thu a han puan khan mahni chauh a awm ni mah ila ka lo lawmpui ve em em a, ka rilru chhungril lamah pawh ka lo hlimpui hle mai.


Chief Minister in a sawi zui zel naah Peace City atana hna tan a nih thuai theihna tur ' Detailed Project Report' (DPR) buatsaihna atana sum tul leh mamawh pawh a awm nghal thu a han sawi zui takah phei kha chuan keimah chauh a awm ni mah ila ka ding­chhuak hluai mai a, tumah ka lawmna min hriatpuitu an awm si lova, keimah leh keimah chu ka han in nuih ta hial a ni.


Kum 1953-a pawl thum (class III) ka zirlai khan Lushai Hills-a khaw pawimawh te leh Aijal, Lushai Hills District Headquarters te nena an inkalpawhna kan zirah Aijal leh Lungleh inkar Inspection Bunglow te chu, Sibuta­lung, Thiak, Sialsuk, Thenzawl, Ramlaitui, Haulawng, Saza Bangla te an ni a. Thenzawl hi Aijal leh Lungleh inkara Bangla laili, Aijal lam atang leh Lungleh lam atang pawha Bangla Palina a ni (Heng hun laia hlat lam/ seilam tehna mel (mile) 13 (sawm leh pathum) leh 15 (Sawm leh panga) inkar vel lai a hla, tui thatna leh tui awmna remchang laiah dah an ni leh a. Rit phur tana nuamsa a ni khata ban tawk vel-ah Bangla hi dah an ni deuh ber.


Thenzawl khua hi khawvel pumpui zone a thena North Temperate Zone thentu 'Tropic of Cancer' Khawvel pumpui (Globe) a kiar lai tak Equator atanga deg­ree 231/2 N-a awm a ni a. Equatorial zone leh North Temperate Zone thentu suangtuahna a rin (immaginary line) lai tak a awm a ni a. Solar time nena GMT (Greenwich Mean Time) Longtitude Degree 98 E a awm a ni. (Greenwich hi Former Royal Observatory hmun, London khaw chhung chhak lam sir a awm a ni)


Kum 1953 a pawl thum kan zirlai a (9 yrs) Thenzawl khaw hmun ka lo ral hriat danah Thenzawl khua hi hmunzawl tamna, khawvel pum ngaihtuah pawh a North Temperate Zone chin a awm khawlum leh khaw vawt pawh inzah a ngaihna chin a awm a ni a. Remna Khawpui han dinna tur pawhin boruak tha, tui harsat lohna a ni.


Zofa ten kan pi leh pu te chanchin kan thlir hian, kei chuan kan pi leh pu te kha indo ta reng reng a khawsa kha an ni a, an chanchinah hian chutiang khatiang chuan an inrem a, Inremna hmanrua-a an neih 'Sauitanna' an neih tak hriat tur a awm lo a. Hnam dang nena 'Inremna' an neih kan hriat hmasakber ber chu Mary Winchester Zoluti lak let a ni a, Thenzawl hmunah February ni 18, 1872-a Bengkhuaia, Sailam Lal leh Savunga Sailo Buarpui Lal leh an fate ho, Thangliana (Tom Herbert Lewin) a te nen 'Lui a lehluan hma loh chu thian tha kan ni ta,' tiin Saui an tak kha a ni. Sial talhin, Se-thin te a hring a inbarhin, Ruai ropui takin British sipai te nen an theh ta tih hriat a ni.


He 'Sauitan' inremna hian rah tha tak a chhuahin kum 1888-1889 vailian vawihnihna a tangkai taka hman tur Inremna lehkha (credential) Thanglian te lo buatsaih chu Khamliana Sailo (kum 14) hnenah chuan Thangliana te hian an hlan chu Lusei Lalte leh vailian (1888-89) te inkara remna palai hna atan khan tangkai taka hman a ni ta a ni. Lianphung u Kalkhama ten Chengri phai Tuikuk (Riang) hlawhfa Sap (Britishers) thingpui huan siam te'n an ram chin ni an hriat, an pa Suakpuilala'n sapho te nena remna a lo siampui tawh an rawn vah chhiat leh tak avanga an zuk run leh, sal engemaw zat an man leh, thahnem tak an thah avanga hrem tur a lo chhuak an nih thu hriat a ni a. Lianphung leh a u Kalkhama leh Thanghulha te chu kum 4 tang turin Hazaribargh Jail ah thawn an nih tak thu hriat a ni.


Chutih rualin Remna palai hna thawktu Khamliana Sailo leh a upate chuan British Bawrhsap Superintendant thar Major John Shakespear hnenah chuan British-in kum 1890 a min awp tak chinah Thangliana'n (T.H. Lewin) naupang an la nih lai, a pu Savunga lal laia Tlabung hmuna 'Mela' neih nikhuaa an lo sawm tawh thin thu a hrilh a, ani hian Khamliana Sailo chu a duh ang leh a duh chin chin ram nei thei a nih thu a hrilh a, ti chuan West Lungdar leh Khawri­hnim tlang, Lungleng tlang, Sam­tlang leh Hlimen tlangte a thlan ang ngeiin pek a ni ta a, Aijal nghenga awm kha a duh zawk a ni. Hei hi Thenzawl-a remna 'Sauitan' rah chhuah kal zel a ni.


Thenzawl Inremna-in a hrinchhuah vailian vawi 2 na indo lova a hrem tur te hremna, Lal ho inpe tura sawm ten indo chuan an khaw mi leh sa te nen a chhiatna zakhua namen lo thleng thei a nih zia an hriat thiam takah chuan indo pumpelh a ni ta a. British sipai hotute lawm dan tur chu kan hriat thiam pui thei mai awm e.


Chutianga inremna tha neih chinah chuan Aijal Fort a Frontier Police Commandant Captain G.H. Loch leh British Army Commander H.W.G. Cole leh Superintendent Major John Shakespear te chu an lawmin indo lam aiah rorelna tha an neih theihna turin Development lamah hma nasa taka la in, he ram hmingah hian Lusei lal te a tam ber an nih avangin he ram hming pawh John Shakespear chuan 'Lushai Hills' tiiin a phuah ta a, ramri te pawh siamfel sak vekin 'Ramri Lehkha' pawh Lalho zawng zawng kha a siamsak ta a ni.

Latest News & Chhiar Hlawh