Cancer
Cancer’ tih tawh chuan a mi den dan hi a dang riau a, kan tih a, a hming ringawt pawh hi kan rap deuh roh a nih hi.
Mizoram hi India rama cancer vei tamna ber leh cancer vanga thi tamna ber state kan ni a, ni tin cancer vei thar mi pali aia tam hmuh chhuah zel ang a ni bawk a, a lungchhiatthlak hle mai. Heti taka kanramacancer hluar chhan hi engvang nge ni ang le? Zuk leh hmuam kan tih nasat vang em ni ang? Nge state pawn atangakanchawkluh kan ei leh inah hian thil tha lo, cancer thlentheithil a awmzawkniang? Mi thiamte hian heti taka kan rama cancer hluar chhan hi zir chiangin, hre chhuak thei hlauh se a duhawm ngawt mai.
‘Kristian Tlangau’ chanchinbuah hian Sunna huangah Kohhran Upa thite chanchin tawi tar lan a ni thin a. Kumin October thla chhuakah khan Upa boral mi sawmpakhatte chanchin ziah lan a ni a. Heng Upasawmpakhat zinga paruk chu cancer vanga thi an ni a, mi dang pahnih pawh cancer nia rinhlelh theih turin an thih chhanah chuapa bawk awm leh chuapa tui tling tia tar lan a nibawk. Heng mi sawmpakhatte hi an kum chawhrual erawh a sang tha angreng viau mai a, 78.63 lai a ni. Rilru lam zir mite’n Kohhrana inhmangte leh inkhawm thinte hi inkhawmngai lote aiin an dam rei zawk an tih hi a dik a ni mai thei.
Mi thiamte chuan Mizorama cancer vei 30%-te hi vaihlo vang niin an ngai a. Chu pawh chu lo nise a chhan hriat loha he natna vei hi 70% lai an la ni tihna a ni a, a la sang hle a ni. Engpawhnise, tangkaina nei hlawl lo mei kan zu nasa lutuk te, kan sahdah hmuam thin te, kan khaini hmuam te, kan tuibur hmuamte hi bânsan ta vek ila, Mizorama cancer vei zat chu 30%-in a tlahniam nghal dawn tihna a ni a. A va lawmawm dawn em! Chutih rualin cancer hi natna chi khat a ni miau a, zuk leh hmuam ti lo leh mi invawng fel tak pawhin an vei thei tho mai. Chumi avanga zuk leh hmuam tih pawh pawi lo anga sawi erawh a tha lo ang.
Tunlai hian cancer, a bikin hnute cancer tan bachhim a that thu hi an sawi lar viau mai a, hengte hi medical science lam atanga finfiah theih a ni em le? Finfiah theih niin tak tak nise a va lawmawm dawn em! Hnute cancer sawi takah chuanLalthara IAS (Retired) hian a lehkhabu ‘Engvanginnge Bawnghnute ka in loh’ tihah khan hmeichhe hnute cancer 60% hi bawnghnute in vangah a ngai hmiah mai. A sawi dan chuan bawnghnuteah hian estrogen hormone a tam em em a, hmeichhe hormone hian estrogen hormone a siam chhuak ve bawk a, thi an neihlai hian an taksaah estrogen hormone a tam zual thin. Chuvangin hmeichhiain regular taka bawnghnute an in chuan an taksaah estrogen hormone a tam belhchhah hle dawn tihna a ni a, chung hormone inchhek khawlte chu hnute bawra milk ducks te chuan an lo hip khawm a, chu chuan hnuteatuikawng tereuh tete chu hnawh pingin zawi zawiin a titawih (disintegrate) a, hnute cancer a lo intan ta mai thin niin a sawi. Tak tak a nih chuan hmeichhe tan bawnghnute in loh vang vangna tham a ni.
Dr. Thangchungnunga hian thingpui sen hang in tam hi cancer vengtu tha tak niin a sawi bawk a, eng cancer pawh a veng thei a ti hial mai. Tak tak a nih hlauh chuan thingpui sen hang na na na chu a to lo bawk a, in deuh tluk tluk ila a ni mai.
Cancer vanga phai damdawi in kan pan nasatzia te, sum leh pai kan khawhral nasatzia ngaihtuah hian Mizoramah ngei hian cancer enkawlna damdawi in tha tak nei thei ila a duhawm ngawt mai. Tunah hian Mizoram sawrkar chuan Zemabawka State Cancer Institute-a hman tur cancer hemna khawl thar cheng vaibelchhe 11 man zet lei a tum mek a, a lawmawm ngawt mai. Loh theih loha phai pan ngai tan pawh kan ram ngeia inenkawlna changtlung zawk a awm theih chuan a lawmawm ngawt ang. Tin, cancer veite enkawlna tur bik Super Specialty Hospital din tumna awm mekte pawh hi a tak chang thei hram rawh se. Cancer vei tamna ber state hian kan mamawhna a sang em mai.
Cancer veite enkawlna tur hmanraw tha leh damdawi in tha ai pawha pawimawh chu he natna tihbaiawm tak vei lo tura kan nun kan uluk hi a ni. Kan tih ve theih chinah kan taksa uluk ila, ei leh in lamah fimkhur ila, thil uih leh rim na lam chi lakah insum ila, sarep ei lo ila, taksa sawizawi ngai pawimawh ila, zuk leh hmuam hi hmelma angin en hmiah bawk ila, tun aiin he natna vei hi kan tlem zawk chuan a rinawm.