Ralthuam changkäng leh tha ber ber te, sum leh pai leh economy lama ram hausa ber ber te, mi ngo leh mi hàng emaw êk in tha nei leh nei lo chena min thliar lotu, khawvêl chawk buaia rálkhèl dár vaw mêktu Coronovirus (Covid–19) hri léng chuan kan ram, Mizoram la rawn thleng êm lo mah se, hlau leh tíin min awmtir mek a. He thü ka ziah lai (19 March, 2020; 08.25 a.m.) thleng hian Kristian tamna leh bitna ram Italy (case ngah ber dawttu– 35713) te, South Korea (case ngah ber pangana – 8413) te chu khawvêla he hri léngin a ‘khawngaih loh ram’ zínga mi an ni. Hetiang a nih laia khawvêla Biak in dár vaw zing ber ram (?) min la rawn rún ve lo hi, Pathian khawngaihna ropui tak kan chan vàng a ni, a tih loh theih loh ang—làwmthu sawi tur pawh kan ni.

He hri hlauhawm êm êmna chu, inkhawih leh intawk kher lo pawha inkài chhàwn theih a nihna hi a ni. Sorkar pisa pui thenkhat leh zirna inte khàr a ngaih tâk mai bâkah Kohhran thenkhatin Biak in hial an khàr a’n ngai ta zêl mai te hi a runthlâk ngawt mai.

Mizote phei chu ‘chawhmeh/bai insuah hnam’ kan nih atang hian kan inlèn pawh nasa a, inkâwmho leh inkhâwmho tam hnam kan ni tih a chiang reng a. Chuvang chuan, he hri léng hian kan ram a lo luh vaih chuan, kan thenawm hnam dang, an ina luh dawn pawha silipar phelh kher ngaite ai chuan kan inkài darh chak zâwk pawh a rinawm hlel lo a; chuvang chuan, kan culture-in a ken tel anga kan kal char char pawh hi a fel vek lo mai thei.

Coronavirus hi ka hlau lo tihna lam ni lo in, a aia inkài chhàwn awlsam zâwk—hri tha lo léng nasa tak, hlauh ka ngah mai a; ka’n sawi ve teh ang.

Rél Station hrî: Sawi tawh angin Mizote hi kan inkàwm khâwm lêt lêt reng a; thenawmte sawi awih zêl mai thin leh titi nikhuaa mi chanchin sawi peih tak hnam kan ni tih kan inpawm vek ang a. Chumi’na a nghawng tha lo zet chu—‘mi rèl’ a ni. Mi chanchin tha lam sawi tur awm narenga a chhe lam tuipui zâwk tlat hnam kan ni. Mahni’n ‘vei’ lo mah ila, kan thian kawm tam leh kan titipui tamte hnên atanga hriat loh hlàna inkài chhàwn theih a ni.

Thenawm kuhva dàwr-tèa thut khâwmna atang ringawt pawn he ‘Rél station’ hrî hi a kài mai theih si a; kan taksa hrisèlna aia nasa zâwkin kan rilru hrisèlna a nghawng pawi theih avàngin invèn a tül hle a ni. Mi’n ‘Rél station’ hri vei angin min sawi ang tih hi ka hlau hle!

Inkhâwm loh hlauhna hrî: Khawvêl a inrál ring a, invèn theih dàn tha bera a hriatin a invéng a; puipunna hmun, dàwr te, sorkar pisa leh zirna inte a ruak huai a—keini chu kan la inkhâwm! ‘Thenkhatte tih dàn anga inkhâwmte bansan mai loin,’ tih ziak a nih vànga inkhâwm loh hlauhna hrî a lêng mêk bawk. Heta ‘inkhâwm’ tih hi, ‘kal khâwm’ tihna a ni kher ang em? Pathian be chuang si lo leh a ‘âw’ pawh hriat tum chuang si lo hian a inkhâwm ve theih khawp a nia!

Hei hi Pathianin kan ram leh kan hnam min fiah a duhna a ni thei zâwk ang em? tih kan inzawh a hun ta viau. Biak in chauha Pathian âw hriat tum; inkhâwmna hmun chauha Kristian tha; Biak in dár rì chauhin a koh ei chhuah theih ringtu; ramthim veia mahni chhúngkua vei si lo Mizo Kristiante kan harh chhuah theih nana Pathian remruat a ni zâwk ang em?

Kohhran inkhâwm hran loa chhúngkuaa Pathian biakna hun hman mai emaw mahnia Pathian pàwlna neih duhkhawp zo loa ‘Kristian vìau’ hi ropui viauin ka hre hran hauh lo ve tlat!

Puipunnaa tel te, bazara kal ringawt pawh hlau hle si, mi chi hrang hrang intawh khâwmna, Kohhran inkhâwm hlau leh miah si lo nih te hi, eng Kristianna nge ni ngai ang le aw…? kei misual hian ka ti ve tlat!

Tam loh hlauhna hrî: Tün tum kan boruaka ka khawngaih chu mi tin, chhúngkaw tin chunga thleng thei chhiat ni-that ni tâwk/tawngtu te an ni. Rilru zau tak put a hun e. ‘Mi an tam lo ang a…’ tih vawng vawngna hi, kan tuarna emaw kan hlimna tisángtua ngaih loh ngam a hun viau. Chhiat kan tâwk palh emaw hun rei tak atanga lo inbuatsaihin inneih kan buatsaih a nih pawhin, ‘mi tlèm hlauh ngam’ hun a ni. ‘Mizo lohna’ lam a ni lo e. Mi tel tam loh hlauhna hi hri chi khat a ni mah rih zâwk e.

Rin vekna hrî: Social media hi a chak ‘mah mah’ ta! Tün hnai mai pawn thu dik lo theh darhtu man an nih leh tâk nual hi. Kan WhatsApp group lah he Covid-19 hian a luah khat titih dèr a. A hre hmasa ber nih tum niàwm fahranin kan tuan a tha a. Tetea tawngkam takin Ronaldo-a te ang ni lo ‘forward’ chak tak tak kan tam si! Eng pawh ni se, eng thu pawh dawng ila, awiha ring zêl maitu nih hi sim hun a ni. A theh darhtu ni lo mah ila, a awihtu kan lo niha kan lo chî-ai phah chuan kan ná a, kan intihrehawm tho tho thin si a nih hi.

Lei zo vektu hrî: Mi tin tan chhúngkaw mamawh leh châkkhai inchhêk khâwlna hun a ni tih chu sawi nawn ngai loin kan hre leh ‘mah mah’ a. Dàwrkai tan lah ‘inhralh zawh duak hunpui’ a thleng a ni ta ber mai.
Hetih rual hian, kan Mizo Thuvawn— ‘Sem sem dam dam ei bil thi thi,’ tih kha kan vawn thar lehna hun dik tak a ni.
Thenawm te, kan lainá leh thiante lei ve tur dáwn lék loa ni tin châkkhai lei zo duaktu nih loh tum hun a ni.
Kan thian pakhat chanchin hi a ngaihnawm êm a; ka’n sawi chhuak teh ang. A in luaha an pâ ber chu ni tin inhlawha chhúngkaw châwm a ni. Tunlai boruak avàng hian loh theih lohin hnà a chawlh rih a ngai si a. Chhúngkaw mamawhchâkkhai an lo la inchhêk khâwl ve hman si lo a—an neih huna an rulh leh atan a lei kêp vek!
Aw le, he hun khirh leh hrehawm takah hian, kawng hrang hrangin Pathianin min fiah mêkah inngai ila. Coronavirus hrik kan kài ve loh nan leh kan ram a dam theih nana kan tawngtai rual hian, kan rilru lam pawh a dam theih nan i tawngtai nasa lehzual ang u. Kan taksa natna hri piah lamah rilru natna hrî hi kan kai hlauh palh ang e.

• Zirsangkima