K. Lalrinchhana

Damdawi in OPD-ah han kal ila, damlo inentir tur an lo thu nghuk a, private clinic nise engtik lai pawhin an lun em em reng a, inentir tur chuan zing vartianah hming ziah lawk a ngai thin. Free Health Mela neihna hmunah kan phu lui lui a, heng damlo zozai hi khawi atanga lo kal nge tih tur khawpin kan phu lui lui thin. Heti chung hian phai damdawi in thaa inentir turin kan liam zut zut reng tho a, phai khawpuia Mizoram house te chu damlo leh damlo hruaituin engtik lai pawhin an luah khat deuh reng mai a ni.

Tawngtai dam theite hi kan hre thei em em a, thingtlang khaw kilkhawr pawh nise kan pan dawr dawr a, kan inhrilh pung zung zung a, khawtlang hruaitute buaipui ngai khawpin dam lo lut leh chhuak kan in sul pel zut zut thin.

Damna inkhawmte hi kan uar em em a, ‘damna inkhawm’ a nih tawh chuan khaw te run tham zet hi kan pung khawm thuai zel mai. Inkhawm ve thei lo pawhin hming tal kan pe lut a, a nih loh leh kan romol tal kan thawn thul. Speaker-in, “Tawngtaina ka hman chhungin in natna lai lo khawih u la” a han ti a, kan natna lai kan khawih sup sup a, na lai khawih tur nei lo pawh kan awm awm lo ve. TV lama lo entu te pawh kan lo in dap ve sup sup tho mai. Pathian tihdamna kan chang tak zet a nih chuan a ropui a, sawi nep thu a cheng lo. Chutih rualin mi tam takin damna chan kan tum dan hi chu a short cut method thin ngawt mai.

Hman kum lawkah Kelkangah harhna a thleng a, a lar ber leh sawi hlawh ber pakhat chu ‘sawntlung lei’ kha a ni. Taksa damna beiseiin sawntlung lei kan ei tluar tluar a, kal ve thei lo kan chhungte kan hawnsak bawk a, dampui hlawm tak maw? Kha sawntlung lei kha tun hmaa CRPF ek in hlui awmna an ti leh nghal. Damna hi kan va duh em ve aw! Kan dam duh luatah kan rama ‘Chhungtuar’ zawng zawng kan ei zo a, an mang ti tih tawh a nih hi. Tunah Bachhim kan sawi lar leh a, hei pawh hi kar loah kan ei zo leh vek mai thei a ni. Mission venga tuizem tui liam pawh kan in nasat bawk kha maw le.

Heti em ema Mizote kan hrisel lo ta mai hi engnge a chhan ni ang le? Kan ram boruak hian a zir lo ti dawn i la a rinawm chiah si loh. A dik chuah chuan phai khawpui boruak te ngaihtuah chuan kan ram boruak chu la thiang tak a ni si. Khua a lum ve deuh châng pawhin ruah a han sur a, boruak a dai leh siai siai thin. AC reng kan ngai lo ve. Pu ber tih dan takin kan boruak thiang takte hi hralh theih ni se phai vai mi hausaho khuan an ngam huai tak tak ngawt ang. Chutiang khawpa ram hrisel, boruak hrisela awm kan ni chung chuan kan va bawrhsawm si em!

Ram hrisel tak, sik leh sa nuam tak, boruak thiang tak hnuaiah kan awm a, heti chunga kan dam hleithei lo a nih chuan kan nunphungah hian dik lo leh fel hlel a awm a ni ang a? Kan kam hlei lutuk te, a hmei a pain zuk leh hmuam kan uar lutukte hi simin bânsan ila, kan natna leh insawiselna tam zawk hi chuan min kiansan mai lo’ng maw? Global Adult Tobacco Survey hnuhnung berin a tarlan danin tun dinhmunah mizo mi puitling (adult) 58.7% hi zuk leh hmuam laka fihlim lo kan ni a, a zialo hle mai.

Doctor te’n kan natna tam tak hi zuk leh hmuam kan tih nasat vang a nih thu an sawi cham chi a, heti chung hian zuk leh hmuam hi kan thlah hlei thei chuang lo. Zuk leh hmuam kan tih nasatzia ngaihtuah chuan kan hrisel lo viau mai hi a mak lem lo. Hrisel ta viau i la a mak zawk ngawt ang chu maw le. Zuk leh hmuam kan thlah phal lo a, kan hriselnain a tuar a nih chuan mahni kan in dem ngam tur a ni ang. Damna duha phai damdawi in kan pan leh tho dawn emaw, Pathian tihdamna kan beisei leh tho dawn a nih chuan tun atanga zuk leh hmuam bânsan hmak hi a finthlak hle a ni.

Tin, kan hriselna tichhetu chiang tak pakhat chu zu leh ruihhlo hi a ni. Mizo thalai zingah hmeichhia aiin mipate hian zu leh ruihhlo kan ti nasa fe ang tih a rin theih. Tun hnai kum hnih thum chhung hian ruihhlo vangin Mizo tlangval leh pavalai kan va chân hnem tawh em! Hmeichhiate erawh an thi ve mang tlat lo. Zuk leh ruihhlo laka an fihlim vang a ni ngei ang. Election Commission of India chhinchhiah danin kumin 2019 hian Mizoramah vote nei thei mipa aiin hmeichhe vote nei mi 16,573 zetin an tam zawk. India ram khawi state-ah mah mipa aia hmeichhe voter tam zawkna hi a la awm ngai lo. Kan rama hmeithai 60% hi zu vanga hmeithai an ni an ti bawk.

Hawh u, thil dang zawng aiin kan hriselna hi i ngai hlu ang u. Hausakna te, sum leh pai leh kan thlakhlelh em em nun nawmna te hi hriselna tel lo chuan engmah a ni lo. Duh leh it zawng apiang eia in thei khawpa hausa, eia in ngam si lo nih chu a nuam chuang hauh lo ang. In ropui takah khum dup nuam taka natna benvawn nena mut ai chuan puanhlap sina rap ina tui taka mut siai siai hi a hlu fe zawk a ni. Hriselna hi hausakna hlu ber a lo ni. Ram hriselah hian bawrhsawm takin kan la awm reng mai dawn em ni?