He hun âwl, hlau leh ti-a kan awm lai hian...
Mar 29, 2020

Hlau leh tíin mahni in lumah kan inkhung thup hlawm ta. Kan hnà leh kan tih tûr zawng zawngte chu loh theih loha kalsan kan ngai ta dial mai hi, mi thenkhat tan chuan ninawm lamah a ngaih theih mai theih e. Hetih mêk lai hian, duh leh châk rëng vàng pawh ni loa mahni in lum kalsan a, hlau leh ti dék chunga chhùn-zàn zawma hnathawktu—kan doctor leh nurse te, damdawi in lama tül tak tak te, kan police lam te, khua leh véng tina kan khawtláng hruaitu, kan local task force hnuaia duty thinte inpêkna leh an tlàwmngaihnate hi a namai lo a; a zahawm a; an chhuanawm takzet a; an lakah läwmthu sawi i báng loang u.

Khawvêlin a tawn ngai loh—mi tin mahni ina inkhung beh rúnpui chu kan ramah chauh ni lo khawvêl ram hrang hrangah puan a ni ta si a. Hnathawktu tamna USA-ah ringawt pawh mi maktaduai thum chuangin an hnâ an chàn phah ta hial! Mi tin kan hman ta êm êm mai a nih hi! He hun âwl kan neih hi, hun hlu takah kan chantir thei a ni, tih hre tláng ila a duhawm hle mai. Hetih rual hian, hetia kan han inkhung tâk rup nachhan hi, kan ram leh hnam mai ni lo, khawvêl mîte hian kan chhût chian erawh a ngai hle niin ka hre ve tlat bawk.

Engkim Siamtu rèl a ni!: Khawvêl damdawi lam thiamna sàn tawhzia chu a chhiar zau apiang tana mak tih tùr a tling ta. Damdawi lam thiamte natna chi tin tidam thei ang zia-zánga an lan hnû leh second rei lote chhúnga khawvêl pum tichhe rup thei nuclear rálthuam hlauhawm ber Tsar bomb hial siam chhuak thei kan nih hnu, rin phâk bâka mihring thiamnain Babel in sáng sak ang maia ‘sàn lam’ pana Pathian tluk dáwn hiala inngai thei dinhmuna kan din mêk lai a, natna mak tak, a tih damna damdawi pawh mihringin a la siam chhuah theih loh, Novel Coronavirus (Covid–19) rawn léng ta thut hi, engkim Siamtu leh engkim chunga Thuneitu—Pathian ropuizia lan chhuahtirtu a ni tih a chiang a; kan mihring thiamnain ‘chintâwk’ a neihzia leh engkim chunga Roréltu a nihna lan fiahtirtu a nihzia hi i hrethiam ngam ang u.

Zalènna dár vawtute chu: A thilsiam, kan chènna leilung tinuamtu—ramngáw leh nungchâ kan suat chimit titih ta! Kan kháwl ropui te, kan mamawh engkim tih theih deuhthaw siam chhuahna (factory) atanga boruak chhia, khu chhuak hluah hluah chuan mi tin mamawh, a loa kan awm theih loh boruak thianghlim kan tichhe zual zêl bawk a. Kan rohlú, kan lui tui tinúin kan ramsa tirêmin kan suat reng a. Kan ngawpuite lah chu, an inkan nasatsiak emaw tih mai tùr khawpin an inkan chhâwk hluah hluah kum tin ta mai si a nih hi!
Heng zawng zawng hi an mahni Siamtu hian tihtâwp a duh em ni ang tih pawh ngaihtuah tham a tling ta hial. Khawvêla bungrua leh hmanrua siam chhuaktu ropui ram, China, USA leh Europe ram ropuiten he hrî hmél hriata an han thihpui tâk chiamah chuan, an thil siam chhuahna hmunpuite an han khär ta thuap a le! Chuta thil lo lang chiang ta êm êm chu, khawvêl boruak lo thiang ta ‘thut’ mai hi a ni! He thla hnih thum chhûng leka kan boruak lo thianghlim tâkzia mai chu … satellite atanga China leh USA te, European ram changkäng zâwn boruak thlalâk, google atangin han en ve mah teh—thim leh êng a lo nih tâk hi! A lawmawm letling teh a nia!
Tin, kan ramsate pawn ‘zalènna dár’ an vaw ngam ve ta! Kan lui tuite pawn fìm lam an pan zêl dawn tih a chiang reng a. Khawvêl ram inrëlbàwlna leh ei bàr lam (economy) te leh kan ni tin khawsakphung hi lo buai deuh rih mah se, duh taka A thil siamte chuan ‘Zalènna dár’ an vaw ve chuah chuah a nih hi!

Chhúngkua kan kim ve ta!: Tûkthuan chu sawi loh, zanriah takngial pawh kîlho ngai tawh lo khawpa ‘buai’ leh mahni ina awm nin hrim hrim avànga ‘in-sawi-buai’ thinte kha, vawiinah chuan, dawhkàn khat kîlin chhûngkaw member kan kim thei ta! In dan sual ang hrima chhúngkaw laka ‘hran’ kan tumna rilru chu, loh theih loha phehsak kan ni ta! Zàn dár 8-ah, Live Crusade thlír tùra TV hmaa chhungkaw kima kan han thu ta thup maite hi, Pathian tan hian kan hmuhnawm dâwn hian ka hre thin! Hei ringawt pawh hi a kuma kum fé kan chan ngai tawh loh kha a ni asin! Pathian hnathawh—làwmna tùr a ni tih a chiang e!
Mut hun bâka inhmu ngai lo nupate pawh, inngaih zàwn lai angin niléngin kan tawm leh thei tawh a. Hnathawka inchhuahsan niléng a, zan lama committee neuh neuha tei chhuak thin, pâten fate kuahin TV emaw computer emaw hmaah kan tawmimpui niléng thei ve ta! Ina awm ning, dàwr nghah emaw office kal emaw … páwn lam-nun nuam ti ve hrim hrim zawng zawngte pawn, mathei loin nû leh pâ, nupui-fanau kianga an awm a lo tül ta zêl a. Nupui pasal pawm lai nei reng chunga kawppui dang nei a, ni tina in-‘date’ thinte tan erawh chuan, ‘date’ awmzia a dang ta—calendar bâk a ni thei ta lo! Ni 21 ral hun chhiar tlut tlut ni tin mai loh chu tih tûr dang nei tawh hek lo ì!
Fa te, zú leh ruihhlo zawnga bo, zawng zuia buai thinte pawh… vawiinah chuan, inah kan kim ta thap mai te hi, Pathian thil thlàwn pêk ropui tak chu a ni chiang e! Vanram thlengin kim chho zui thei ila aw…

Thil tangkai tih hun nge, eng mah tih loh hun zâwk?: He lockdown chhúng hian gamer-ho chuan nuam an ti khawp ang le! US-a internet hmangtu punna chu 60% lai a ni chho ta hial!
January thlaa India rama internet hmangtu mi maktaduai 0.4 kan awm laiin March 24-ah chuan mi maktaduai 22.3 kan tling ta hial niin market research firm lian Nielsen chuan a chhût bawk! (techcrunch.com. Accessed 27/3/2020) Video streaming apps lian pahnih, Netflix leh YouTube lam pawn an videote, mi tam zâwkin an thlìr theih nan a quality an tihniam [High Definition (HD) atangin Standard Definition (SD) – (480p)] ve zêl a; April 14 thleng chu SD-a an tihchhuah rih tûr thü an puang bawk. (economictimes.com. Accessed 27/3/2020)
He tih lai hian rilru lam mi thiam, ziaktu ropui leh New York Times chanchinbu columnist ni bawk, Dr. Lisa Damour chuan hetiang hunah hian mihring rilrua thil pahnih a awm thin thü a sawi a: ‘ ‘Thil tangkai’ tihna hun atana hman tûr nge eng mah tih lohna hun atana hman tûr zâwk?’ tiin.
Mi tam tak tan chuan online-na hun âwl tha tak a ni a; serial emaw movie hmuhnawm tak tak emaw enna hun remcháng a ni. Thenkhat, mahni hna tül thawka buai niléng thin, ‘Hman huna chhiar atan,’ tia kan lehkhabu dah thatte chhiarna hun tha tak a ni bawk ang. Thil hrang hrang zir duh tan lah zirna hun tha a ni lehzêl a. Bollywood actress, ‘tawih’ zet Katrina Kaif pawn tingtang perh zir nan hun a hman kha… (A tingtang perh zir lai video pawh a rawn upload a; mahse, rî nei loin! ‘Nakinah a rî nèn,’ a ti!)
Thil a váng chho zêl a; a váng zêl bawk ang. ‘Bâwng-kài cigarette (Burma cigarette)’ zu thin mi tan phei chuan a váng deuh deuh dâwn. Kuhva chenin a váng ta te hi ngheina hun tha a ni lehzêl a. Zûk leh hmuam piah lamah, zú leh ruihhlo chi tinréng a váng… mai a ni lo a, vawi leh khat tih theih deuh thàwa a’n rêm duak mai ringawt te hi … thâwk huaina tham a ni. Kan fate lu tihaitu ruihhlo rêm ta hi, nu leh pa tam tak lú a tih hai thinte tan hlei hlei a va’n thawventhlâk dawn êm!
Bble chhiarna leh Pathian pàwlna hun remcháng pawh— hei bâk bâka hun tha! Biak in dár, zai leh khuang ri inchhàwn dup dup thin te reh thuap mah se, ‘mahni chauh pawha Pathian âw hre thei ringtu’ kan nih leh nih loh infiahna hun a ni bawk.
A pawimawh ber ni ta chu: a enga pawh chu ti ila, ka thil tih hi ka tangkaipuiin hlâwkna min thlen em? tih hi niin a lang.
Mizo novel hmasa ber ‘Hawilopari’ (published 1936) ziaktu, L. Biakliana (1918–1941) thukhawcháng hmangin hmáwr i’n báwk teh eng: ‘I hun i hmang tha em?’

Latest News & Chhiar Hlawh