Lockdown - a tha lam zar
Lockdown vangin nunphung a khaih lak a, eizawnna a chawl thuap a, zirna in khar a ni a, biak in dar ri hriat tur a awm a ta lo. Lockdown vanga kan tawrhna lam ringawt kan thlir chuan lawmna tur a awm lo. Mahse, William Shakespeare-a tih dan takin vanduaina, utawk ang maia hmelchhia pawh hian lunghlu a pai ru ve khiau thin. Lockdown hian thil chhia ringawt a then bik lo ve. A tha lama kan nun a nghawng theih dan tawi te tein i han sawi teh ang:
Mizo tlawmngaihna a inlar chhuak leh ta: Pi leh pu atanga Mizo zepui, kan chhuan em em tlawmngaihna chu lockdown kharkhip hnuaiah a lo par vul leh ta. Thingtlang miten a thlawn liau liaua khawpui mite chawhmeh tam tham tak an han pe thinte hi a va ropui em. Sawrkar hnathawkin an ni khat hlawh CM Relief Fund-ah an chhung lut a, naupang tetein an khawlbawm an sawh keh a, pitarte pawh mask thuiin an pen chhuak a, puanthui thiamin a thlawn liau liau a PPE an han thui suai suai maite hi an va fak awm em! Ramria vaihmite leh those karah daitheua feh chhuak kan tlangval rual te mawlh hian fak an phu. An inpekna leh thawhrimna hi suma teh sen rual a ni lo. Lockdown hnuaiah zonunmawi a vul thar leh a, tlawmngaihnain par a chhuang leh ta.
Chhungkaw inpawhna a thlen: Nun phung pangngaia kan nun lai chuan mahni seh seh mual hranah kan ti a, chhungkua te hi kan lo awm khawm tlem ang reng viau mai. A then pisa an kai a, thenkhat huan leh lo lam lamah an feh chhuak a, naupangin sikul an kai a, tlaiah chhungkua kan inhmu khawm a, zanriah kan kilho thei hram a ni. Zanah kohhran leh khawtlang thilah chhuak a lo tul leh a, chhungkaw bilin hun kan hmang hlei thei lo. Lockdown vanga thla khat chuang kan in kharkhip meuh chuan chhungkua kan ti ti ho a, kan thu ho a, TV kan enho a, Pathian thu kan ngaithla ho a, a manhla teh e. Lockdown hian chhungkaw inpawhna leh inthlakhlelhna a thlen thar leh niin a lang. Chhungkaw hlutna leh pawimawh te pawh kan hre thar leh niin a lang a, thil lawmawm tak a ni.
Ngaihhlut zawng kan thlak tan mek: Lockdown vang hian kan ngaihhlut zawng (value system) a inthlak tan mek niin a lang. Hun khirh han hmachhawn meuh chuan ei leh bara intodelh tulzia leh pawimawhzia a lang chiang uar uar mai. Khawvel a ni miau a, tun lo pawh hi hun khirh tak kan la tawk leh mai thei. Ei leh bara intodelh hi a hlu chho tial tial dawn. Lockdown a zawh hun, nunphung pangngaia kan let leh hunah pawh sawrkar hian ei leh bara intodelh tur hian tha pui thawh se, ngaih pawimawh berah nei bur mai se a lawmawm khawp ang. Eng thlai pawhin a ngeih emaw tih tur khawpin ram kan nei tha a, ruah tui kan dawng tha bawk a, heti chung pawha chawm hlawm kan ni reng mai hi tu thiam loh mah a ni lo, keimahni thiam loh liau liau a ni.
Hun harsa han tawh meuh chuan Miss ngah chiam te, zaithiam neih teuh te, Idol/icon neih chiamte hi a lo tangkai mang hlek lo. Ngaihhlut tur dik, ngaihsan tur dik hriat kawngah kan thangharh dawn niin a lang, kan value system a in thlak tan e.
Kut hnathawkte ngaih pawimawhin an awm tan: Covid-19 leh lockdown vang in kut hnathawktuten ngaih pawimawh an hlawh tan dawn niin a lang. Dik chuah chuan kut hnathawkte hian ngaih pawimawh an hlawh lutuk ngai lo. Kan khawpui Aizawl-ah hian Bawngkawn leh Kulikawn inkarah kuthnathawkten hmun an chang em? Thawmhnaw dawr leh dawr changkang tak takin a khat ringawt mai a ni. Kut hnathawk te chan tawk chu dawr lian inhawn hmaa inthlahrung taka kawng kama an thai thar thutpui ve hram hram kha a ni mai. Mi lian dawr hawn rualin an kat dawr dawr mai. Aizawl hmun lailiah hian kut hnathawkten hmun an chang ve tur a ni dawn lawm ni? Lockdown kara thingthlang mite thilphalna lo lang chhuak hian khawpui mite rilru pawh a hneh tan viau niin a lang. Kut hnathawktuten ngaih pawimawh an hlawh tan dawn e.
Inkhawlna rilru min neihtir: Hun khirh han hmachhawn meuh chuan sum khawl (saving) pawimawhzia a lang chiang uar uar mai. Mizote hi a nawlpui chu sum khawl nachang hre lem lo, hmuh chhun apiang hmang nghal zel mai kan ni. Kan rilruah sum khawl (saving) hi a tla na lem lo. Bank account-a ni za inhlawhna (MGNREGS) a luh ni chuan lak nghal tumin bank-ah kan inhawr khawm tuau tuau zel mai. Ni za inhlawhna awm hma pawh khan kan khawsa thei tho a, kan account–a a lo luh veleh hian la chhuak kher lo ila, kan khawl (saving) a ni mai si a. Kan lakchhuah loh khan tuman min laksak dawn lo, kan ta tho a ni. ‘Ni tin inhlawhfa tan sum khawl a harsa’ kan ti a ni mai thei, kan tum loh vang mai mai a ni. Khawl loh ai chuan ni tin cheng 20 lek khawl pawh a tha zawk. Cheng 20 tling khawm chuan thla khatah chuan chhungkaw khat ration lakna a daih zan a sin. Inhlawhfa chung pawhin ni tin kuva leh meizial lei nan cheng sawmhnih sawmthum kan seng thei tho a lawm maw le. Khawl tumna rilru kan neih loh vang mai maia khawl lo kan ni.
Mawmawh tihtlem: Thla khat chuang han inkharkhip takah chuan mamawh zualpui, a loa kan awm theih loh ang chi a lo tam lo khawp mai. A behbawm-branded thawmhnaw, petrol man, motor servicing man, facial etc. tih velah hian sum hi a lo kal na daih zawk a lo ni. Chuvangin Lockdown zawh atang chuan mamawh ti tlem ila, chu chuan nasa takin sum khawl kawngah leh intodelh kawngah hma min sawntir ngei ang.