Tunlai mahni inthar tam lutuk hi ka vei em em a, ka thauah te min man hial a ni. Mahni intihlum duh khawp awm chu an tuar nasa hle a ni tih a hriat mai a; mahse, ka ngaihdanah chuan harsatna paltlang ngam lo khawpa mahni inhmangaih lutuk leh mi dawihzep takah ka ngai a ni. Harsatna, manganna, rilru natna tam tak kei ngei paw'n ka tawng fo tawh. Thih daih chakna pawh ka nei fo! Mahse, kha ka harsatna atang khan thinlung leh tih tak zetin Pathian ka bel a. Ama'n min chhawk zangkhai thin. Ka thalai puite u, i intihhlum chuan i kalna tur kha ngaihtuah rawh! Chatuan hremhmunah inhnuklut lul suh. Engang natna pawh tawk la, Setana paw'n intihlum turin thlem che mah se, Lalpa chauh en la, tawngtai la, a chhawng zangkhai ang che. Tin, Setana hi bum let ang u! Intihlum turin a thlem che paw'n hrui la la, intihlum tur ang takin awm la. Setana chu nui vur vur tawh anga. Mahse, Setana kha vau la, i mi bum tumna hi tihhlawhtlinin a awm dawn lo ti la, intihhlum i tumna kha paih hmak la, Bible chhiar la, tawngtai hnan la, Lal Isua hmingin hau let hmak rawh! — Hlutei Kawng bumboh tak tak hi ka hmachhawn nasa lutuk. Mahse, intihhlum ka tum ngai lo. Depression ka neih pawh keimahin ka sual chhuak thei. Engvangin nge i theih loh bik ang? Intihlum ho hi ka demna a ni lo. Mahse, ringtu kan nih chuan kan tihloh tur hulhual a ni si a. Mizoram hian Lalpa hi tihtak zeta kan auh a ngai tawh a ni. Kan nun hlu tak hi mi tana malsawmna'n hman i tum tlat ang u. A hunah chuan Pathianin a angchhung nuamah min la hruai dawn tho alawm. I harsatna kha huaisen takin paltlang la, hneh tum tlat ang che. — Manuni Tunlai hian Mziote zingah a bikin thalaiah mahni intihhlum na hi a hluar em em a, he thil hian ka rilru a ti na takzet a. Thil pakhat ka sawi duh chu, kei ngei pawh hian rilru hah leh hrehawma ka awma dam thlakhlelh loh changte pawh ka nei ve thin a. Mahse, thalaite u, heihi ka sawi duh. Harsatna leh hrehawm ngawih ngawih, dam thlakhlelh loh chang i nei a nih paw'n maw, fight rawh! Sual hian min tih beidawn a, a duhdan taka min sawisak hi a duh a, mahse, chu chu i hneh thei tih chiang takin hria la ka duh. Heihi ka hneh tur a ni tih rilru pu chungin, Pathian chakna ringin bei la, he harsatna hi i hneh theih ngei ka ring a. He thil laka inthiar fihlim tur hian ka thalai puite theihtawp chhuah turin ka chah ngawih ngawih che u a ni. — H. Lalchhanchhuaha Kan hriat leh kan hmuh angin, tunlai kan khawvel a chhe tawh hle a. A bikin thalaiteah rilru beidawng avanga mahni intihlum (suicide) kan tam ta telh telh hriat hian rilru a ti thlabarin, a ti hrehawm takzet a. Kei ngei pawh hian engmah chu nilo mah ila, hetianga mahni nunna la duh khawpa beidawnna nei hi puih theih ka chak takzet. Pathian chakna ringin puih hi ka inhuam reng tih ka sawi duh bawk a ni. Pathianin mihringte nunna hlu tak min pek hi chiang takin hria se tih hi ka va duh em! Tin, a berah chuan anmahni hi demawmin lang thin mah se, nu leh pa leh chhungkua hi an pawimawh hmasa hle a. Piantharna diktak an nuna tuh hi an mawhphurhna a va ni teh lul em tih hi ka sawi daih duh a ni. Fate'n an harsatna leh rilru manganna thlen ngam tur khawpa an rilru an lo tihzaua, an kawm ngeih hi kawng pawimawh tak pakhat a ni. Thalaite paw'n harsatna leh beidawnna tak tak kan neih a, nu leh pa te leh chhungte hnenah kan hrilh hreh/ngam lo a nih paw'n councelling center tha tak tak a awm bakah pastor emaw, kohhran upa te kan mi rin berte hi i pan hreh lo ila. Rilru fim tak nen Pathianin nunna hlu tak a fapa Isua Krista kaltlanga min pek hi ngaihtuah ila. Tunhnaia thihna rapthlak tak tak kan tawn atang hian thalaite ngun takin rilru fim tak nen inngaihtuah ila, i thangharh hram teh ang u! — Bethsy Kan Zoram tunlai khawvel hi, The Beatles hla 'This World Is Full Of Lonely People' a tih ang mai kha kan lo ni ve ta a. Buai em em si, chhungril khawhar em em lawi si hunah kan cheng a, hei hian 'unhealthy relationship' thlengin a bik takin thalai leh lai lo te pawh a hnuk lut a. Tu emaw kawp loa awm thiam lo, tu emaw text loa khawhar leh mal ngawih ngawiha inhria an pung a. Kha relationship a lo 'break' palh leh si khan chhe ta vek angin an in 'feel', inhriattir ti a dam pawh a peih loh tir a, mi tam takin suicide thinlung hial an put phah ta niin a lang a. Chu chauh a la ni lo, khawhar hnemna'n damdawi khawih chingte an awm hi a pawi a. Inhnemna an tih hi an hre sual a ni. Chuvangin, ngaihzawng emaw, innei te pawh emaw hi 'zawng-zawng; pe loin mahni tana mahni reserve chin neih ve ve thiam a, inhriatthiam tawn hi zir a tul ta hle a ni. Tin, tunlai thalai tam tak hi hauh an haw lutuk hi insiamthat an ngai. Nu leh pa, chhungte zilh leh hauh an la na lutuk a. Inrunluihna ni awm taka langa inthat ta an awm nual. Nu leh pa leh hmangaihtu ten an zilh lohin tuin nge maw zilh ang le aw tih te pawh an ngaihtuah thiam a tul. Mahni inthat te hi mi thenkhatin 'An huai mang e' an ti a, inthat ngam tur khawpin an huai chu a ni ngei ang. 'An dawihzep' ti pawh ni ila a dik tho. Dama khawvel hmachhawn an ngam lo a a dawih thlak bawk tho. A enga pawh nise, hringnun hi kawng engkima fight ngai a ni a, 'mistakes' kan lo siam palh pheng phung anih pawhin midang kan ngaidam thin ang bawkin mahni leh mahni pawh inngaidam ila, huaisen takin nun bul tan thar ngam zel ila, rilru hrisel pu zelin. Ngaihzawng uar lutuk leh damdawi leh ruihtheih thil ti ho hian emotional imbalance a thlen a, suicidal tendency neih a ti awlsam em em mai. — C. Luri Harsatna tawk lo mihring kan awm lo a, mahse, kan hmachhawn a zir pawh a ni thei. Mihring nuna thil hlauhawm ber chu beidawnna a ni. Keima ngaihdan chuan Pathianin harsatna min pek chuan a sual chhuah dan kawng min pe tel ngei ngei thin. Kan zawh loh tur harsatna min thlen lo. Keipaw'n harsatna ka lo tawk ve tawh thin. Mihring atang chuan beiseina neih a har thin. Puitu leh lamtang tumah ka nei lo emaw intih chang ka nei fo. Mahse, engtiklaimaha min ensan ngailotu Pathianin min tanpui thin. Chuvanginin ka thalai puite ka chah ve duh mai mai chu, sual kan tih pawha beidawnsan mai loa, Pathianin min ngaidam duh a ni tih hriaa, a thim zawnga thlir loin min ngaidam theitu Pathian hnenah intukluh nachang hria ila, kan harsatna te min sut kian sak thei a ni tih hria ang u. Chuan, engkim hi a bul leh tawpna chu Pathian a ni. — DJ LALVENHIMI Ka thalai puite'n an nun beidawn avang leh beiseina leh damchhan nei tawh loa an inhriatna avanga an nunna hial an inlak ta mai hi ma ka tii, ka rilru a tinain min ti hrilhhai hle a ni. He khawvelah hian chhan neiloin Pathianin tumah min siam ka ring lo. Ka thalaipui duhtakte'n hei hi lo hria se ka ti. Hringnunah hian a hlim reng theihloh. I hlim a i nui anih chuan i lungngaihna in a hmuak che tihna a ni. Chumi tawn thiam a, patlang thiam tur chuan chakna i neih a ngai. Chu chakna pe thei tu che awmchun chu Pathian a ni. Tin, i chhungte leh i thiantha te, i hlimni berin Pathian ilo theihnghilh a ni thei a. Amaherawh chu, i lungngaih ni ber pawha theihnghilh ngai lo tu che Pathian a awm a ni tih hria la ka duh. Amah chu au la, a ni'n a lo chhang ang che. Thil kan ngaihtuah ngut ngut a, a thim zawng hlirin engkim mai kan han thlir hi chuan he khawvelah hian lungawina reng reng a lo awm lo. Khawvel chu a kal ngaiin a kal reng dawn a ni. Chutah chuan, ka thalai pui te'n, in hriat atana ka duh chu. I nunna kha a hlu a, midangte nun chhanhimtu i ni thei, midang tana malsawmna i ni thei lo anih chuan midangte nun ti hrehawm tu ni lo hram ang che. I tawngkam hote avangin miin damchhan neiloin an inhriat phah thei. Tin,. i tawngkamhote khan midang nunna a chhanhim thei bawk. Tunlai thil thleng hluat tak suicide chungchang hi ka bei a, engvanga hetia lo hluar ta nge a nih a, kan thalai puite'n mahni nunna chiang taka an tawp tir duh? A mak ka tiin rilru an ti na a ni. Suicide chungchangah hian nasa lehzualin awareness hi kan neih a ngai ta niin a lang. — SANGTEI KHUPTONG Harsatna kan tawh hian Pathian hnaih hi a harsa em em a, tawngtai te pawh a harsa, mahse, chu chu kan mamawh ber a ni thung si. Thil reng reng hi a eng zawng hlir chuan harsatna tam tak kan pumpelh thei bawk a ni. Pathian kan hnaih a, Biak Ina kal tamte, tawngtai tam te hi kan harsatna min phuhrutu ber a ni. — GRACE LALCHHANHIMI