Vawiin hi World Consumer Rights Day a ni a, thupuiah ‘The Sustainable Consumer’ tih hman a ni a, thupui pawimawh tak a ni.

Siamtu hian leilungah hian kan nunna atana kan mamawh tur thil te chu a tawk tein a lo dah thlip thlep a, heng te hi renchem tak leh dimdawih taka kan hman chuan engtikah mah tlak chham kan nei ngai lo vang. Mahse, duhamna avangin kan in ti chhe zo a, leilung leh a chhunga nungchate hian nasa takin an tuar a, a vuak let kan chungah a lo tla ta zel a nih hi.

Kan duham luat avangin ram ngaw kan ti che reu zo a, tui hna a kang a, kum telin khua a lum tial tial a, sik leh sa awm dan a mumal lo tial tial a, nungcha tam tak an mang ta. Hetiang zel a nih chuan nakin lawkah khawvel hi chenna tlak loah kan la chhuah mai ang tih pawh a hlauhawm ta. Pathianin leilung a din tirh khan tha a ti a, mawi a ti em em a. Vawina leilung awm dan leh a tira siamtu duan dan chu a in per san nasa tawh khawp ang. Keini, tuna khawvel luah mek te hian thangthar te hma khaw ngai a, ‘Sustainable consumer’ nih kan zir thar leh a tul ngawt mai.

Duhamna leh mahni hmasialna avangin khawvel hi a nawm tur angin a nuam thei lo a, kan lo heti zo ta a nih hi. Kan naupan lai chuan (han ti ve ila), kan khua Samthang ramah hian thei tui leh vang deuh mai, ‘Keipui’ a awm thin a. World Cup ang deuhin kum 4 danah a rah thin. A rah chu kezungpui tiat vel, sava tui ang deuha tung sawl, sen duk tliang mawi em em mai a ni a.

A rah hmin chu a dum pawl deuh raih a, a thum thur suk bawk a, thei tui tak leh thei hrisel tak a ni. A kung a lian zen zuih mai a, thing lawn thei deuh tan lo chuan lawh pawh harsa tak a ni. A rah kum chuan kung khatah dawrawn khat a lawh theih thin. Mahse, dimdawih nachang kan hre lo a, ramhnuaia a tawng remchang apiangin hreipuiin an kit hmiah hmiah a, Dawrawn khatin an phur a, khaw thenawmah an zuar a, tunah chuan Keipui kung hmuh tur a awm ta lo. A rem zo ta. Kha zo bawm thei tui tak, hmun dang pawha awm zen zen lo kha kan duham vangin kan ti mang zo ta. Chawpchilha kan hlawkpui dawn phawt chuan kum dangah rah tawh malek mah se pawi kan ti lo. ‘Sustainable consumer’ nih kan thiam lo a ni.

Hetiang hi mi tam tak rilru put hmang a ni tlat mai. Ramhnuaiah Thingthupui lawh har deuh hmuh chuan kan kit pawp mai a, nakinah mi dangin a zar lo zo ve se tih lam hi rilruah a lang tawh thin lo. Tuna kan hlawkpui tur, tuna kan thatpui nghal tur hi kan eng to ber a, mahni hmasialna rilru vang hian kan ram ngaw, thlai leh nungcha te kan suat mang ti tih ta. Kan ramah hian mikhual ang lekin kan khawsa a, hei lo hi ram dang kan nei si lo. Kan ram leh nungcha, thing leh mau te hi kan humhalh loh chuan tu nge min humhalh sak chuang ang le?

Kan lui dung nungcha kan suasam dan te hi a rapthlak ngawt mai. Neitu rilru kan pu lo a, ‘sustainable consumer’ nih kan thiam lo a ni. Tur leh bomb hmangin kan nghaisa a, chhung tlai kan man dawn phawt chuan lui dung nungcha, nghate lulawk nen lam thi fai vek mahse pawi kan ti lo. Kan lui dung nungchate hi dimdawih takin en kawl i la, tur leh bomb, dynamo hmanga mante hi phal miah lo i la, sangha fuan tur man pawh phal lo i la, lensuah hmangin eitlak chin chuah man thin i la, kum tluana man tur a awm reng tur. Mahse, hetiang rilru hi kan pu tlat lo a, tum khata man tawk, ruh tawk hi kan duh zel a, nakin hun kan ngaihtuah lo a ni.

Kumina World Consumer Rights Day thupui denchhen hian Consumer tha ni tura rilru kan siam thar leh hi a tul ngawt mai. Mamawh tawk aliam hlawkpui tuma duhamna rilru kan put thin hi kan sim i la, nungcha leh ramngaw tichhe nep zawngin kan mamawh titlem i la, inrenchem i zir thar leh ang u. A thuhrimah ram changkang zawk leh ram intodelh zawk te mah nasa taka an in rem chem chuan, keini te phei chu nasa taka in renchem leh zual tur kan ni. Power-a intodelh lo, kan mamawh zaa sawmriat deuhthaw ram pawn atanga kan lei a nih chhung chu renchem taka kan hman hi kan tihmakmawh a ni. ‘Bill pek tur ka nei’ tih vanga awm lohna room nen lam kan tieng uar thinte hi kan sim a tha. Nangin bill pe thei mah la i awm lohna room nen lam i tihen uar khan veng thenkhat leh khaw thenkhat an thim phah a sin.

Ei leh bara intodelh lo ber hian ruai bâng nawi neih teuh thin te hi a in hmeh lo zual. ‘Sustainable consumer’ zia a ni lo. Ruai theh nikhua hian items a tam deuh phei chuan duh aia tam suah a awl khawp mai. Ril a lo tam deuh tawh bawk nen, suah kim vek tum phei chuan thleng a khat thuai mai a, kan ei seng leh si lo, ei bâng nawi kan vawmkhawm hnur thin. Hei ai chuan tlem tetein suak i la, kan kham ta lo a nih leh dawh nawn mai i la, ei bâng nawi neih teuh ai chuan a changkang fe zawk a ni.

Kan taksain a tuar dawn te a nih loh chuan environment ti chhe nep zawnga kan in ren chem a, mamawh kan tih tlem hi a tul khawp mai. Thangthar te tana chenna tlak khawvel hnutchhuah turin ‘sustainable consumer’ nih i zir thar leh ang u.

K. Lalrinchhana