Thlawhna tlak tlu
Kum 1944 a ni a, Indopui II-na vanglai a ni. He indonaah hian Kumpinu leh a tanrualpui leh Germany leh a tanrualpuite chu nasa takin an indo a, Germany tanrualpui Japan chu a tawrh hlelhawm hle mai. Asia khawmualpuiah ram a la duai duai a, Mizoram pawh a rawn thleng lo chauh a ni ta.
Indo lai ngang a ni a, Mizoram khawchhak lamah chuan van boruak sang takah indo thlawhna, jet fighter leh bomber chu an thlawk vung ther ther mai thin a. May 6, 1944 a lo her chhuak a, tukthuan ei khamah Samthang khaw mipuite chu an dan pangngaiin ram lama hnathawk turin an inbuatsaih sang sang a, patling sawm rual zet chu sa pel turin Pu Neihlala inah an inhawr khawm laih laih bawk a.
Chutih lai chuan Samthang khua atanga chhim chhak lam, Farkawn khaw zawn atang chuan indo thlawhna pakhat hi hniam takin a rawn thlawk a, thil fel lo a awm tih hriat takin a mei lam chu a khu vut vut mai bawk a, a ke ni awm tak hi a uai thla deuh pur pur bawk a. Chu thlawhna chu Kumpinu thlawhna, Japan sipaiin an kah hliam a lo ni a. Samthang khaw khelmual, Buktezawla tum hram a tum a nih hmel khawp mai. Mahse, a tum ram chu a thleng zo ta ngang lo a, Samthang khaw mawng, Luipui ruamah chuan a tla ta dur mai a, a tlak rual chuan a alh pup a, a silaimu phurh leh a bomb phurh te chu a puak nghal tawk tawk mai bawk a.
Samthang mipui chuan thlawhna tla ri leh bomb puak ri an hriat chuan baklengin an tlanchhia a, silaimu leng laka him nan kawr ruam an bel a, an tawm thuap mai a ni. Thlawhna tla chuan ram a tikang a, a kan zau zel loh nan tlangval tlawmngaiten Vaphai kawng lamah tlan khalhin an lo sah khalh a, ram kang zau zel tur chu an venghim thei ta a ni.
Silaimu leh bomb puak ri a reh fel chuan Samthang khaw pa thenkhat chuan thlawhna tlakna lam chu an pan ta a. Thlawhna chu a lo kang chhe nasa hle mai a, pilot leh co-pilot te pawh an lo kang ut ruam mai a, mi ngo nge mi hang an nih pawh hriat theih lohin an kang chhe nasa a ni. A pate zawk chu a taiah a kang chhum hmawk a, a palian zawk chu a dar nghengin a thle ngut mai a, an han kuai char a, sap tih hriat tak hian a lo buang hmul thup mai a ni. Samthang nu, Pi Zakhawmi chuan tap rawih rawihin chu sipai pahnihte ruang chu puanin a khuh a, an tlakna hmunah chuan zah takin an phum ta a ni. He thlawhna hi British Royal Airforce thlawhna a lo ni a, a khalhtu hi Sergeant BL Bell a ni a, a thianpa hi Ness a ni a, Scottish ve ve an ni.
Heng sipai thi tate hriatrengna lung hi Samthang mipuite chuan an phun a, chu lungphunah chuan heti hian a inziak a: “SGT BL BELL & his friend, RAF who made the supreme sacrifice when their plane crashed here on the 6th of May, 1944” tiin.
He thlanlunga thuziak hi Samthang khaw lalnu, Pi Darnghingi ziah a ni a, lalnu hmeltha leh hleitling, saptawng thiam em em mai, Shillong lamah pawh lehkha lo zir tawh a ni a, sap thlah a ni bawk a. Sap sipaiin Samthang khua an chenchilh tum pawha lo chhawntu leh lo chiauautu ber a ni. Mizoram khawchhak kiltawp, amah Zikpuia Pa tawngkam takin, kawlvalenchham, khawchhak Tuipui ralah, mawlna chhumpuiin a zin hnan karah nu vengva tak, saptawng thiam em em mai a lo awm nawlh mai chu sap sipaite pawhin mak an ti thin hle a ni.
Thlawhna kang bâng chu Samthang khaw mite chuan an la a, hrei fangah te, tuthlawhah te an chher a, belpuiah te an chhung bawk a. Ka pu pawhin a la ve a, Champhai khaw bul, Hmunhmeltha khuaah a phur phei vang vang a, belpui tha takah a va chhuntir ta a ni. Kan naupan laia kan belpui, chhemthei leh chaicheh te chu thlawhna part atanga siam ngat a ni.
Mizoram hmun dangah hian thlawhna tlak thu hi ka her miah lo. Kum 1944, May 6-a Samthang khaw daia thlawhna tla kha Mizorama thil thleng dangdai tak pakhat chu a ni ve hrim mai.
- K. Lalrinchhana