titi ZALEN : Kan awmpui nulate dinhmun tihchian a ngai
Jul 21, 2026

- Joseph L Ralte


Kiltin kiltangah hian ram mipuiin mamawh kan neih belh zel a, kan lo tih thin dan phuahchawp tak takte pawh tihmumal (organize) a ngai chho ta zel a. Hman deuhva kan tih mai mai kha tih mai mai theih loh a awm chho ta zel mai. Chutiang chu sawi tur tam tak a awm thei a. Mi nawlpui kan awm theih tawh mang loh “Kan awmpui nulate (domestic workers) te chungchang” hi a bik takin khawpuia awmte tan chuan buaina tham, ngaihtuah tham a nih tak avangin enchiang ta lawk ila.  


Kan eibar zawnna alo tha hret hret a, chhungkaw tam tak chu awmpui nula nei lo theilo kan thahnem ta hle mai a. Hman deuhah kha chuan thingtlang lama kan chhungte kan inchah a, kan inpeizawn liam liam thin a. Tunah chuan a dan a dang ta hle mai. Chhungte a inpeizawn hleih theih ta lova. Burma awmpui nula awlsam taka kan hmuh thinte’n hmun nuam zawk Malaysia, Singapore leh USA thlengin min pansan ta.


Awmpui tura kan hmuh chhunho raltlan thenkhat leh Tripura lama kan Bru uanaute leh Zo hnahthlakte an ni ta deuh mai. Chungho chu loh theih lohva min tanpui turin, kan inchhung sekrek min khawihpui turin kan lak alo ngai ta a. Chutah pawh chuan keiniho hian duh kan thlang thei tawh lo, anmahnin an awm duhna an rawn thlang ta zawk a. Min interview let ta a ni. 


“Lily, a ni em? Kan inah ilo awm thei ang em?” “Ka pi, chhungkaw member engzat nge in nih? Nausen in nei em? Putar in awm em? In in a zau em? Washing machine in nei em?” tih velin min han zawt a. “Ka lo inngaihtuah ang,” min tihsan a. An hmel pawh hmu lovin, an taimak dan leh inchhung sekrek khawih an zei leh zeiloh pawh hre lovin kan mamawhnain a urthlu si a, Risk la tak meuhvin kan in leh lo enkawl turin kan han inla ta thin a ni.


Tihfuh a awm a, tihfuh loh a awm bawk a. Chhuanlam fahrah te te siamin an duh hun hunah min chhuahsan a, hlawh sang zawkah min kalsan zel bawk a. A vanduai deuhte phei chuan rawk an tawk a, an thawmhnaw tha leh sana, thi, bengbeh leh ngun thlengin an awmpui nulate’n an lo hawnsak daihte an awm a ni awm e. Kan awmpui nulate hian smartphone hi an thupui ber a. Hunawl leh awl lovah reels an siam a, phone hi an khawih char char mai a ni.


Kan awmpui nula dinhmun leh keini a ruaitute dinhmun hi bihchian a, mumal zawka kan siamfel leh kan organize a ngai ta tak zet a ni. Domestic workers placement agency kan tih ang, commission lo ei ve a, awmpui tur lo ngaihtuahtute pawh kan awm tawh ni awm tak a ni. Hetiang agency hnuaia awmpui tur nula kan hmuhte hi chu mumal hle awm tak a nih laiin a mumal chuang hauh lo va. Agency te hian an rawn ngaihven zui chuang lova, awmpuituten agency-ah engmah va claim emaw phut theih kan nei chuang hek lo. 


India ramah hian hetiang awmpui (domestic workers) te leh awmpuitute inkara ruahmanna felfai tak hi a ruangam an duang mek chauh a ni awm e. Ministry of Labour chuan “National Policy for Domestic Workers” a zam chhuak tawh a. Chu ruahmannaah chuan Domestic workers te registering authority a awm ang a, chutah chuan awmpui (maid) te an in ziaklut ang a, India sorkar dana minimum wages act angin hlawhbi siam tur a ni ang a, awmpuite chuan India khua leh tui an nih chuan social security an enjoy ang. Awmpui tur nula leh awmpui duhtute lo ruahmantu (placement agency) an awm ang. Awmpui nula leh awmpuitu turte’n contractual agreement an ziak tawh ang, tih a ni.


Singapore khi hemi kawngah hian an advance hle mai a. Ministry of Manpower (MOM) thuhnuaiah a ruaitu leh a rawihte’n ramdangmi an chhawr a nih chuan Migrant Domestic Workers (MDWs) agreement mumal tak an ziak ngei ngei tur a ni a. A chipchiar ang reng fu bawk a. An agreement-ah chuan awmpui nulate tihtur mumal takin an ziak thlap a, inchhung tihfai leh sekrek khawih, eirawng bawl, insuk leh innawh mai bakah hian naupang/nausen enkawl emaw tar enkawl emaw ui enkawl tur a awm dan thlengin an ziak lang vek a. Chumi mil chuan hlawhbi inremna an ziak thin niin an sawi a. Awmpui nulate hamthatna lamah chuan Sunday-a chawlh emaw working hours-ah zan lam telhloh emaw hunawl insiamsak, anmahni duhzawng tih ve na hun atan Casual Leave siamsak leh an healthcare thlenga huamtirte pawh an awm a ni awm e.


Kan mamawhna-in min urthlu ngang si a, awmpui nula te leh awmpui duhtute inkarah hian langtlang si, felfai si, a tu ve ve tan pawha tha tur ruahmanna siam a ngai ta hle mai. Kan awmpui nulate pawh mihring ve tho an ni a, an hah ve thei a, an damlo ve thei a. Chutih rualin an lo sual ru viau thei a, an lo thatchhe viau thei a, an lo phakar ve thei viau tho bawk. Chuvang tak chuan he lam kawnga hma latu tur bera ngaih chu Labour Employment Skill Development and Entrepreneurship (LESDE) lam hian eng kawng zawng emawa hma an lak theih chuan mipuite phurrit nasa takin an chhawk thei dawn niin a lang ta tlat mai.  


Hma la dawn ta ila. Mizoramah engtinnge kan tih ve ang? LESDE lam hian Mizorama thawk duh, awmpui nula hna thawk thiam (Domestic Workers) te tan Registering Authority (Manpower Agency) a siam ang. Chutah autho­rity chuan Standard Contractual Agreement (In awmpuina tura inremna) mumal tak an lo siam ang a. Awmpui nula te awmdan tur leh tihtur te, awm hun chhung tura inremna te, an hlawh zat leh inpek dan tur te, hahchawlhni siamsak ve dan turte thlengin kan ziak thlap tawh ang a.


“Ka pi, ka nu a damlo thut a, naktukah ka haw dawn,” tih mai mai te, “Zaninah ka thiannu te inah ka riak ang a, naktuk zingah ka lo haw ang,” ti si lo haw ta miah lo te a lo ziaawm ang a. Dan leh hraiin min phuar tawn na na na chuan awmpui nghet deuh, thla 6 tal emaw kum khat tal emaw kan nei thei ang a, chhungkhat nu ber pawh an thlamuang ve deuh ang a, home minister ber an thlamuan chuan chhungkhat pa ber pawh kan hlim ve deuh ang chu.

Latest News & Chhiar Hlawh