- C. Zama

Mizo hnam sipai Rophira ‘V’ battalion leh a hote mi 15 vel duty pawimawha kal lai chu Sept. ni 4, 1966-ah Vanchengpui khuaah an lut a, a tuk chawlhni cham a, thawhtana kal leh mai tum an ni. A hranpaa ei tur ngaihtuahsak lovin in hrang hrangah an thleng darh a. Vanchengpui hi India sipaiin an tlawh zen zen loh avangin a ralmuang thawkhatah an ngai a, zanah chuan khaw tawntirhah ralveng an dah a. Daiah riak lovin inah an riak a. Rophira hi Pu Darkhuma inah a thleng a.

A tuk Sept. ni 5 Pathian ni chuan Rophira chu inkhawm lovin inah a awm a, a inbual a, a silai a tifai bawk a. Chawhma inkhawm ban chuan a thlenna pa Pu Darkhuma hnenah, “Ka’n lengchhuak ve ang e, silai hi khawlaia ken vo vo a remchang lo deuhin ka hria a, ka lensan mai dawn em ni ang?” a ti a. Pu Darkhuma’n, “Eng em a thleng lo vang, lensan rawh,” a ti a. Rophira’n a silai chu rapchungah a dah a, a lensan ta a. Pu Darkhuma chu a inkhawm a, chawhnu inkhawmah sermon a sawi nghe nghe a ni. 

Vengthlangah a naute nen nula pakhat, a hritlan deuh avanga inkhawm lo inah an leng a, fiamthu an thawh a, an nui ham ham a. Chawhnu inkhawm an bang tawh a, Pu Darkhuma paw’n in a thleng tawh a. Chutih lai chuan naupang khawlai lengin ‘vai sipai kan khuaah an rawn lut a nia’ tia an sawi ri an hria a. Pu Darkhuma chu pawnah a chhuak a, an in chhak deuh kawnga India sipai kal a hmu a, in chhungah a lut thuai a, silai rapchunga awm chu a la a, kawmcharah a chhuak a, kawmchhak thing karah silai chu zep a, a lut leh nghal a. Pu Darkhuma’n min hrilh dan chuan kan kawmchhak kawnga vai sipai awm ten min lo hmu reng mai a lo ni’ a ti.

Rophira ho nula rima nui ham ham te chuan vai sipai khaw chhunga an luh thu an hria a, pakhat chu pawnah a chhuak a, a’n hawi vel a, vengchhak lama vai sipai vei nak nak a hmu a. In chhungah a lut thuai a, vai sipai a hmuh thu a sawi a. An vai chuan pawnah an tlanchhuak a, an han hawi vel a, vai sipai vak vel chu an hmu ta a. Rophira’n a hote chu a rang thei ang bera ram lama insaseng turin a hrilh a, an tlan nghal a. A hote zinga pakhat chu Rophira hnenah tlanletin a tlan ve loh chhan a zawt a. Rophira’n, “Ka thlen inah ka silai ka dah a, vai sipaiin an hmu ngei awm si a, ka thlenna pain a tuar dawn a ni, ka thlenna pain a tawrh ai chuan keima’n ka tuar tur a ni,” tiin a chhang a.

A nau chuan, “Ka pu, i kal chuan i thi ngei ngei ang, rawn kal ve zawk mai rawh,” a ti a. Rophira chuan, “Zoram tana nun hlan huama inpe kan ni a, keimah avanga ka thlenna pain a tawrh ka remti thei lo, nang chu insaseng vat rawh,” a ti a. A thlenin panin a tlan chho a.

Vai sipaite chu Pu Darkhuma inah lutin, “He silai hi tu ta nge sawi rawh..” tiin silai chu an lek a, a ni’n a sawi duh lo va. Vai sipaite chuan an pet thlu a, an chhir a, an sawisa ta vak mai a. Chutia an sawisak lai chuan Rophira chu in chhungah a tlanlut a, “Pu Darkhuma kha sawisa suh u, silai kha keima ta a nih kha, tawrh a ngai a nih chuan kei hi a tuar­tu tur ka ni,” a ti a. India sipaite chuan Rophira chu an sawisa nghal a, a ni chuan lungawi takin sawisak chu a tuar tawp mai a ni.

Zanah chuan vai sipaiin in pakhatah an pahnihin an dah a, Rophira chu a ban tawn tawn bang­relah an phuar a, an sawisak chhun zawm a. Pet, chhir leh hnek chu duhtawk lovin thingthu nungin a heh leh hmaiah an nawr a, a hehte chu a durh piap puap a, a hmaite pawh a kang a, a tui hlup hlup mai a. Bang­rela an phuar chu phelh lovin an phuar tlaivar a, Rophira hi a tuar­chhel hle a, vawikhat mah a rum pawh a rum chhin duh lo a ni. 

“A tukah chuan chaw leh chawhmeh min rawn pe a, ka’n ei dawn a, ei har ka ti a, ka lem hleithei lo va, Phira’n, ‘ka pu, ei luih tum hram hram rawh’ a ti a. A ni chuan harsa ti tak chungin a ei a. Tukthuan kan eikham chuan kei chu min chhuah a, Phira chu hruia hlin chung­in Chhawrtui khua an pan pui a, an sawisak nasat avangin kal pawh a kal tha thei lo va. An kal liam pui dawn lai chuan ka lam a rawn hawi a, a kut a vai lap lap a, ka ngaihtuahna a vak thui hle mai.! Mizo tlangval huaisen, pasaltha hi, min ngaihtuah avangin kan inah rawn kir lo sela chuan, ka chan tur chu in suangtuah thiam mai ang..” Pu Darkhuma’n a ti. 

Vai sipaiin an hruai zel a, Chhawrtui khua an paltlang lai chuan Phira’n a tuihal thu a sawi a, a kaitu vai sipaite chuan kawng bula hnaia awmte chu auvin Phira chu tui pe turin an hrilh a. Nula pakhat tui petu chuan Phira kimtlang chu a han en a, a khawngaih lutuk chuan a hmai a hup a, a inhnit hlawp hlawp mai a. An hruai zel a, Chhawrtui leh Maite khaw inkar Tuivawl luikamah khawvela a zin kawng chu vai sipaite kutah a zawh tawp ta a ni. 

  Aw, i hming a dai lovang,

  Thang leh thar chhuan tam leng mahse,

  Zoram chhana i tawrhna hian a man tawk e;

  Chham ang i zalna piallei hmun leh

  Zanmu chhing lo doral karah,

  Kan tuanna mual tuai ang tharin,

  Nghilhni i awm lo vang.

Pu Darkhuma Vanchengpui khua thin, Republic veng kawipui bula an inah kum 1988 khan ka kawm. 

Sept. ni 5 hian kawtchhuahah rawlthar an duty a, India sipaite hian kawtchhuah thlen hmain Vanchengpui khaw kawtchhuah chu an hel a, ram­hnuaiah kalin khuaah an lut a lo ni tih a hnuah hriatchhuah a ni.  

Pu Hauluaia leh Pi Darpuithangi te fapa Rophira hian pianpui unau mipa 4 leh hmeichhia pakhat a nei a, an unau chu a upat dan indawtin: Lalkhawchhana, Lalnela, Ngurchhawna, Rotuaki, Rophira leh Thangvela te an ni, Rotuaki leh Thangvela te an la dam, Pawlrang tuiliak an ni. Rophira pualin Thian chhan thih ngam tih film siam a ni tawh nghe nghe.