- Zirsangkima

I

Ka thianpa, Keddy-a nèn chuan khawhar inah kan thu dùn a. Keddya hmingpum hi Khaidinga a ni. Chutia Sâp hming han nei sa pawh a ni chuang lo; “Khaidinga” tih lam tawi “KD” tih chu kan tih “Keddy”-sak vêl mai mai zâwk a ni. (A làwm nâk alaia!)

Tan a la hun lo a, khawhar in kal pawh kan la tam lëm lo; thutna äwl pawh a awm nual. A kilah ka thu a; ka piahah Keddy-a. A piah lehah chuan mi pahnih thutna a la leng ang. Kan hla sak lai kan sak zawh rual chuan nula pahnih hi kawngkapui atangin an rawn lût a. Rawn lût hmasa zâwk chu chhiat loh chi tinréngin a chhe lo. A awm mai mai pawh a rim tui chék chék ka ring!

Páwna ding, tlangvál U Mawia thutna kawh hmuh lam pan ta lo chuan kan lam an rawn pan ta tlat. Keddy-a chuan min rawn melh zawk. A hlim a ni—nghâl êm êm a! Chutah a síra thutna äwlah chuan an mawng an rawn húng! A hmel tha zâwk chuan Keddy-a chu a si deuh chët lehnghâl. Luck loh vàng pawh ni pha lo (!), ngaihzáwng nei ngam chi hmél pu lo hrim hrim ka thianpa hmél chu, thâwk leh khatah zu ëng nghâl phét phét thei a! Kan thutna choka chu “hmél danglamna choka”-ah a chang a ni ber mai.
    Tan a hun a; kan tan a. Kan zai leh a. Kan zai zo a. Khuangpuin hla a la leh a, kan zai leh zêl a. Chutiang zêlin. Chutih chhúng zawng chuan mi pahnih zai ve miah lo ka hria—ka kianga thu, Keddy-a leh a bul chiaha nulate chu.

An inbe ru ser ser a. A cháng leh an ri sur sur. A cháng leh phone te an inkhawih thleng vêl—nambar an inpe a ni ang. An inbiak dàn chu “ri ser ser” leh “ri sur sur” a ni reng lo thuai a. A hnu deuh chuan nasa taka insúm chungin an nui khùr dùn leh chur chur. Ka ning tan hle. Thîk enah phei zawng ka en hauh lo. Mí khawhar hnèm tùra kal ve lëm, nui khùr chur chur nula chu, eng atán vak ka ti bîk lo êm mai a!

Keddy-a chuan min rawn hrilh ru. Inti luck fé-in, “Bro, páwnah kan chhuak lawks dawn … kan rawn rei deuh hlek maithei … He he he!” Engtin mah ka chháng lo.

Anni chu an chhuak a. Rei tak páwn lamah an awm dùn ta, tihah kan báng ve ta. Ka thiana leh a nula hmuh chhuah tharte chu an la rawn kïr si lo. “Uhm! Ngaihtuah a ngai lo e,” ka tihsan mai a.

In lam pana ka häw chu khawhar in chhak lawk, kawng kawiah Keddy-a chuan min lo nghâk reng chu niin! An chhuah dun dáwna a hlim tehrëng nèn; a lo túm luau mai.
‘Engati nge i tùm luau a?’
Pàwr fé-in, ‘Eng mah!’ a ti.
‘Ka awih lo e a. I hlawhtling lo a ni maw…’
‘Naaa… La’nthara te barel phènah ka dinpui vek tawh. Mahse, “Nang chu, Shikhar rim i nam êm mai,” min ti a; min hàwsan daih!’ a ti ta mai a!

II

Kan thian dang pakhat ve thung chuan a nupui a then ringawt! Fa pahnih an nei tawh lehnghâl a. Engtia chutia then ta mai nge a nih ka zâwt. Hreh tak chungin heti hian a chanchin min hrilh a. Ani hi chuan mittui tla chungin, lungchhe êm êmin a ni a sawi thung ni—a nuihzatthlâk miah loh!

‘Ka fate mai pawh ni lo, ka hmangaih êm êm ka nupui ngei pawh kha, zàna tui taka an muhìl sék sék lai hi mittui nèn vawi tam ka thlír liam thìn asin!’ a ti tê tê a.

‘Thianpa, vawi khat chiah a ni—vawi khat chiah tak tak!’ a ti leh ringawt. A ngawih det hnuah a sawi zawm leh a. ‘Kha nula nèn khán Facebook-ah kan inchhar a. Aizawla awm pawh a ni lo. A tìr chuan kan la thu tak viau bîk lo. Mahse, a rei tial tiala, inbe loin kan awm thei lo thuai a. A hnuah phei chuan, chaw-a inring hi kan ang berin ka hria! Ràla atangin kan inngai êm êm a. Amah paw’n ngaihzáwng chu a nei ve tho; tin, nupui nei lai ka ni tih pawh a hre vek. Mahse, kan nghet tlat si a nih chu!

‘Kan inkár chu kan suih nghet zual sauh sauh a. Darkár tin mai hian kan thil tih lai engkim inhrilh zêl kan duh thìn. La inhmu hawt si lo kha, kan thîk thute kha kan pe chhe ve êm êm zêl a. Mahse, mak ve deuh mai chu, a bialpa bula a awm lai a ni emaw, kei—ka nupui leh ka fate kianga ka awm lai emaw a nih chuan kan inbe buai duh miah lo. Kan kawppui ve vete kha kan inzahsak ve tlat.

‘Nikum khán, Aizawla rawn zin tùrin ka ti a. A sumo ticket tùr zawng zawng leh a thlenna tùr hotel thlengin ka ngaihtuahsak vek a. A rawn thlen ní chuan office atanga chhuakin ka va hmuak a. Hotel-ah ka va dah a. Va dah ringawt kha duhtâwk mai ila thil pawi a thleng lo tùr a ni a…’ a ti vawng vawng a. A kun ngawih a. Hnuai lam a bih zui ngur bawk. ‘Chuan…’ ka lo ti thuai a.

‘A häw leh mai a. Tlai khat chiah, vawi khat chiah a nih chu—kan awm dun chu. Khami hnu khán kan nu ka mutpui miah lo. Chutah, a hàw hnu kár khat pawh a liam hmain ka khua hi a sik ser ser reng a. Kan nu ngaih tha lo chuan damdawi inah min hruai a. Daktawrin thisen test chi hrang hrang—dengue, typhoyd … rannung sehte min tihtír vek. Eng hrik mah an hmu si lo. Ka awm a nuam thei chuang si lo chu mahniin HIV ka va test-tír ta a. Ka inrin phâk ngai loh natna hrik hlauhawm tak chu ka lo kai ta a ni!

‘Ka nupui chu counselling kal ve tùr a ni a. En teh thianpa, i thianpa mipa ve tho hian kan nu chu counselling a ngaih thu zu hrilh ngam tlat loa maw le! Hlim àwm deuhin chhúngkua ka la uap zui ve reng tho a; ka fate pawh ka la inkhâwmpui reng a, sikulah pawh ka la hruai vek. Mahse, a nuam lo tawlh tawlh si. An hlim poh leh ka na zual zêl si! A tàwpah chuan tih ngaihna ka hre ta lo; kan nu hnênah chuan engkim ka hrilh ta vek a. Min chhuahsan tùrin ka ti ta a ni.

‘Chutia min chhuahsan chu ani chuan a duh í-kháw si lo! Ka natna hrik min paipui pawh a inhuam vek nia maw le! Mahse, ka tih luih tlat avàngin, inngai êm êm leh la inthlahlel êm êm chungin, ka hmangaihte chuan an hmangaih leh an la thlâkhlelh êm êm hi min kalsan ta a ni! Kei paw’n, ka huaisenna zawng zawng sáwm khâwmin, vàntláng hriatah hrik tha lo ka vei thu chu ka puang ta a ni.

‘Chumi hnu chuan páwn pawh hi ka chhuak ngam tawh lo. Mi’n min pawh tum mah se, ka ti vek tawh. Kan véng Section YMA hruaitu ni ve lëm si hi, kawtláng thiltih leh chhiat ni that ni-ah pawh ka lang ngam ta lo. Sunday Sikul zirtirtu ni ve uai si hian, biak in kawng takngial pawh ka zawh ve ngam tawh lo a ni! Ka fate sikul kal lai te, a nuhoa an inkhâwm kal tùr te leh khawlaia an infiamte hi, mí bathlàr phèn atang ten, mittui nèn ka thlír ngam tâwk chauh ta…

‘A chhan chu maw, va tual-lím vein, kohhran leh khawtlángah va inhmang leh ta ila, miten, “Nang chu, HIV positive i ni si a!” min tih ka hlau tlat a ni,’ a ti a. A tap ta a…

III

Israel lal zínga lal ropui ber anga an chhàl hial, lal Davida khân, a neih leh a theihna zawng zawnga Pathian tána temple sak kha a châk ngawih ngawih a. Sidar thing hnuaia Pathian báwm a awm ngawt mai kha hmuh hrehawm a ti tak zet thìn. ‘Hei, kei chu sidar thing inah ka awm a; nimahsela, Lalpa thu­thlunna bâwm chu puan zâr hnuai maiah a awm a,’ (I Chro. 17:1) tiin Zawlnei Nathana bulah a chek tlawk tlawk a; in nuam taka awm bîk kha nuam a ti lo a nih kha.

A thiamna leh a theihna zawng zawngin Pathian báwm hùnna tùr leh a miten Pathian an biakna tùr tempul sak dàn tùr chu, a engineer rualte nèn an hisáp ta a. Temple measurement là-in a architectural drawing te an han ziak vêl. An phür teh e…
Temple sak nána rangkachak leh tangkarua a thawh te leh mipuiin an thawh khâwmte kha, Bible sawi dàn leh vawiina pawisa hlut záwng angin i’n chhûtsak teh ang. (ton 1 = kg 1,000; talen 1 = kg 59)

Ophir rangkachak (gold of Ophir; rangkachak man to): ton 177 – ` tld. 2,842.27; tangkarua (rifined silver): ton 413 – ` tld. 144.45; a dang—dár (bronze) leh thîr (iron) eng emaw zât. Hêng bâkah hian, teh sèn loh khawpa tam, sidar thing, lung mawi chi hrang hrang leh sailungvár a thawh teuh bawk.

Hêng bâkah hian, chhúngkaw puipa leh ram hruaituten läwm takin hêng hi an thawh belh bawk: rangkachak: ton 295 – ` tld. 4,737.11; darik (Gold Daric; Persia ram rangkachak tangka) – ` tld. 9,474.22;  tangkarua (silver): ton 590 – ` tld. 20.65. (I Chron 29:6–9) A vaiin ` tld. 17,218.7 vêl!

Lal Davida plan chu a va tha dáwn êm! A va ropui dáwn êm! Temple a sak-sak tùr Pathian pawh a va läwm dáwn êm! Mahse… 

Davida lo suangtuah lâwk angin thil a kal hauh lo mai! A plan leh a program zawng zawng chu Pathianin a pawmpui (approve) tlat lo!

A chhan chu: ‘Nang zawng, indo mi, thisen chhuah mi i nih vàngin ka hming atán i sa lo vang!’ Pathianin a ti tlat! (I Chro. 28:3) A tána temple sa tùrin, a fapa tam tak zínga mi, Solomon-a a ruat ta daih a nih kha.

Tlipna

Pathian chu lainatnaa khat, mi khawngaih thei tak, thin nel tak, inchhîrte ngaidam thìn a ni tih hi kan inhrilh tam hle. Chutih rual chuan, sual hi a palzam ngawt ngai lo. Kan dam chhúng là lâ hian kan sual man hi kan tél tho tho thìn. Kan pian thar loh vàng lam a ni lo; zilh loh fa kan nih lohna—a thunun thin, a fa tak kan nih vàng zâwk a ni.

Mosia te, Davida te kha vànram an kai dáwn lo tih lam a ni lo; mahse, Pathian duh loh záwng an lo tih kha, an dam chhúng là lâ-in an tuar a tûl tlat a ni. Keini pawh hi le…?